2026 James Dyson Ödülü'nün kazananları açıklandı

James Dyson Ödülü’nün 2026 yılı uluslararası kazananları bugün açıklandı. Depremlerden sonra binalarda oluşan yapısal hasardan sporcularda görülen beyin sarsıntısının zararlı etkilerine kadar, fark edilmesi güç tehlikeleri tespit etmeyi kolaylaştırmak için geliştirilen iki icadın her biri 30.000 sterlin ödül kazandı. Sentinel (Filipinler), 2026 yılının uluslararası Sürdürülebilirlik Kazananı oldu. De La Salle Üniversitesi mezunu yapı mühendisi Aldrei Ong tarafından icat edilen Sentinel, depremlerin ardından binalarda meydana gelebilecek yapısal hasarları tespit ederek çökme riski taşıyan yapıların belirlenmesine yardımcı olan yenilikçi bir sensör sistemi olarak öne çıkıyor. Rumble Rims (ABD), 2026 yılının uluslararası Tıp Kazananı oldu. Harvard Üniversitesi’nden Radhika Saran, Cleo Pontone ve Sophia DeVito tarafından geliştirilen Rumble Rims, fark edilmeyen beyin sarsıntılarının sporcuları daha ciddi beyin hasarı riskiyle karşı karşıya bırakmasının önüne geçmeyi hedefliyor. Uygun maliyetli başlık, kızılötesi göz takibi teknolojisi sayesinde beyin sarsıntısı taramasını doğrudan saha kenarına taşıyarak sporcuların güvenli bir şekilde spora dönüşüne ilişkin karar süreçlerini destekliyor.

Dyson, Sentinel projesi için detaylı olarak şu bilgileri paylaştı:

Dünyanın farklı bölgelerinde her yıl 5 veya üzeri büyüklükte yaklaşık 1.700 deprem meydana geliyor. Büyük depremler, binalar ve içlerindeki insanlar üzerinde yıkıcı sonuçlara yol açarken önemli ekonomik kayıplara da neden olabiliyor. 1970 ile 2023 yılları arasında depremler gibi jeofizik afetlerin tahmini ekonomik maliyeti 1,59 trilyon ABD dolarına ulaştı. Depremler, beton yapılarda hemen fark edilemeyen çatlaklara ve iç hasarlara neden olabiliyor. Bu nedenle bir binanın güvenli olup olmadığını belirlemek çoğu zaman görsel incelemelere ve uzman testlerine dayanıyor. Büyük bir depremin ardından çok sayıda binanın aynı anda değerlendirilmesi gerektiğinde bu süreç yavaş, maliyetli ve günlük yaşamı aksatıcı olabiliyor. Binalarda diğer güvenlik risklerini izlemek için duman dedektörleri ve yangın alarmları gibi sistemler yaygın olarak kullanılsa da yapısal hasar halen sürekli izleme yerine çoğunlukla belirli aralıklarla yapılan kontrollerle tespit ediliyor.

Filipinler’deki De La Salle Üniversitesi mezunu yapı mühendisi Aldrei Ong, çökme riski taşıyan binaların belirlenmesine yardımcı oluyor. Sentinel, inşaat sırasında donatı çeliğini yerinde tutmak için kullanılan standart bir beton mesafe bloğunu, gözle görülmeyen çatlakları ve iç hasarı tespit edebilen düşük maliyetli bir sensöre dönüştürüyor. Sentinel, elektriğin blok içinden geçmesini sağlayan iletken malzemeler içeren, kendi durumunu algılayabilen betondan üretiliyor. Betonda çatlak veya hasar oluştuğunda elektrik direnci değişiyor ve bu değişim olası hasara ilişkin ölçülebilir bir gösterge sunuyor. Bloklara yerleştirilmiş elektrotlar, sensörün başlangıç ölçüm değerindeki değişiklikleri karşılaştırarak her bir bloğu izleyen küçük bir elektronik modüle bağlanmıştır. Önemli bir değişim tespit edildiğinde veriler kablosuz olarak çevrim içi bir gösterge paneline aktarılıyor. Böylece mühendisler binanın durumunu zaman içinde uzaktan takip edebiliyor.

Her bir Sentinel mesafe bloğunun tahmini üretim maliyeti 10 Filipin pesosu, yani yaklaşık 7,50 Türk Lirası. Bu da teknolojinin geniş ölçekte uygun maliyetle uygulanmasını sağlıyor. Sentinel, betonarme yapılarda zaten kullanılan bir bileşeni dönüştürdüğü için ayrı bir yapısal eleman eklenmesine gerek kalmadan inşaat sırasında binalara entegre edilebiliyor. Aldrei, Sentinel’i kendi durumunu algılayabilen beton üzerine yürüttüğü yüksek lisans araştırması kapsamında geliştirdi. Bir yılı aşkın süre boyunca malzemeyi iyileştirmek ve elektrik direncinin yük ve çatlak oluşumuna nasıl tepki verdiğini anlamak için 125’ten fazla beton numunesini karıştırdı, kürledi ve test etti. Sentinel sensörleri, gerçek koşullarda izleme yapılması amacıyla Filipinler’deki bir binaya yerleştirildi. James Dyson Ödülü’nü kazandıktan sonra Aldrei, teknolojiyi doğrulamaya devam etmeyi, elle lehimlenmiş elektronik bileşenleri özel tasarlanmış bir baskılı devre kartıyla değiştirmeyi ve mevcut binalara da uygulanabilecek versiyonlar geliştirmeyi planlıyor.

Dyson, Rumble Rims projesi içinse detaylı olarak şu bilgileri paylaştı:

Beyin sarsıntısı, amatör seviyeden profesyonel düzeye kadar özellikle sporda önemli bir endişe kaynağı. Beyin sarsıntısının fark edilmemesi tehlikeli sonuçlara yol açabiliyor; sporcu oynamaya devam ederse daha ciddi beyin hasarı riski artıyor. Belirtiler kişiden kişiye değişebildiği ve ortaya çıkmaları 72 saati bulabildiği için beyin sarsıntısını meydana geldiği anda tespit etmek zor olabiliyor. Nesnel değerlendirme teknolojileri mevcut olsa da bunlar pahalı olabiliyor ve klinik ortamında kullanılmaları gerekebiliyor. Bu nedenle birçok okul ve amatör spor takımı bu teknolojilere erişemiyor. Saha kenarında yapılan kontroller ise büyük ölçüde kişisel değerlendirmeye dayanıyor.

Harvard Üniversitesi öğrencileri Cleo Pontone, Radhika Saran ve Sophia DeVito, nesnel beyin sarsıntısı taramasını saha kenarına taşıyarak bu boşluğu doldurmayı amaçlayan, kızılötesi göz takibi teknolojisine sahip uygun maliyetli bir başlık olan Rumble Rims’i geliştirdi. Başlık, 2-3 dakikalık kısa bir test sırasında sporcunun gözlerinin bir hedefi nasıl takip ettiğini, nereye odaklandığını ve nasıl hareket ettiğini kızılötesi kameralarla ölçüyor. Bu göz hareketleri, nörolojik işlev bozukluğuna ilişkin nesnel bir gösterge sunuyor. Mobil bir ekran, göz takibi ölçümlerini gerçek zamanlı yönlendirmelere dönüştürerek sporcunun oyundan çıkarılıp çıkarılmaması ve profesyonel tıbbi değerlendirmeye yönlendirilmesi konusunda karar verilmesine yardımcı oluyor. Maçtan sonra Rumble Rims’in iyileşme süreci gösterge paneli, zaman içinde testlerin tekrarlanmasına olanak tanıyor.

Böylece sporcuların, ailelerin ve klinisyenlerin spora dönüş öncesinde iyileşmeyi takip etmek için kullanabileceği nesnel bir kayıt oluşturuluyor. Rumble Rims, teşhis koyan bir cihaz değil, tarama aracı olarak tasarlandı. Spora dönüş kararları ise yetkin bir sağlık uzmanının yönlendirmesiyle alınıyor. Ekip, başlığın son tasarımına ulaşmadan önce kask, ağız koruyucu ve çene desteği gibi ilk prototipleri değerlendirdi. Sonunda yanlara yerleştirilmiş kızılötesi kameralar ve 45 derecelik dikroik aynalar kullanan bir başlık geliştirdi.

Tasarım süreci boyunca sağlık uzmanlarının ve antrenörlerin görüşlerini aldı. James Dyson Ödülü’nü kazandıktan sonra daha gelişmiş bir prototip üretip test etmeyi, göz hareketi testini iyileştirmeyi ve Rumble Rims’i sporcular, antrenörler, eğitmenler ve tıbbi danışmanlarla doğrulamayı planlıyorlar. Uzun vadede teknolojiyi okullarda ve gençlik spor programlarında pilot olarak uygulamayı ve tıbbi cihaz doğrulama süreçlerini yürütmeyi hedefliyorlar.

Dyson’ın kurucusu James Dyson, kazanan icatlarla ilgili şunları söyledi: “Bu yılın uluslararası kazananları Sentinel ve Rumble Rims, yaşamı ve sağlığı tehdit eden ciddi tehlikelere son derece yalın fikirlerle çözüm sunuyor. Bu icatlar hayat kurtarabilir. James Dyson Ödülü’nü 21 yıl önce hayata geçirirken teşvik etmeyi umduğum cesur düşünce biçimi tam da buydu. Her ikisi de bu ödülü fazlasıyla hak ediyor. Bir depremin ardından betonarme bir binanın içindeki ciddi hasar gözle görülmeyebilir ve ölümcül sonuçlar doğurabilir. Aldrei’nin geliştirdiği Sentinel, inşaatlarda kullanılan bir bileşeni akıllıca, çatlakları tespit eden ve hasara ilişkin erken uyarı veren düşük maliyetli bir sensöre dönüştürüyor. Bu icat, sorunları maliyetli hale gelmeden önce tespit edebilir ve daha da önemlisi insanların çökme riski taşıyan binalarda yaşamasını veya çalışmasını önleyebilir. Özellikle sporcuların baş yaralanmalarıyla sonuçlanan kazalar geçirdiğini ve bunun etkilerini hayatlarının ilerleyen dönemlerinde yaşadığını çok sık duyuyoruz. Ancak beyin sarsıntısını tespit etmek karmaşık bir süreç; özel ekipman ve hastane uzmanlığı gerektiriyor. Bu nedenle gerekli olduğunda her zaman tarama yapılamıyor. Cleo, Radhika ve Sophia, kritik kararların verildiği saha kenarında nesnel tarama yapılmasını sağlayan yeni bir yol buldu. Bu icat, pek çok sporcuyu etkileyen kalıcı beyin hasarlarının önlenmesine yardımcı olabilir.”