Çin'in gıda planında Türkiye detayı: Ticaret rotaları değişiyor

Çin, küresel gıda ticaretindeki ağırlığını artırırken tarımsal üretimden ithalat güzergâhlarına kadar uzanan kapsamlı bir strateji yürütüyor.

Dünyanın en kalabalık ülkelerinden biri olan Çin, sınırlı tarım arazileri, artan tüketim ve uluslararası ticaretteki gerilimler nedeniyle gıda tedarikini ekonomik güvenliğinin temel unsurlarından biri olarak değerlendiriyor.

Pekin yönetimi, pirinç gibi temel gıdalarda kendi kendine yeterliliği korumayı, dışa bağımlı olduğu ürünlerde ise ithalat kaynaklarını çeşitlendirmeyi hedefliyor. Bu yaklaşım, Çin'in yalnızca tarım politikalarını değil, küresel ticaret yollarını ve altyapı yatırımlarını da şekillendiriyor.

DÜNYA NÜFUSUNUN YÜZDE 17'Sİ, TARIM ARAZİLERİNİN YÜZDE 8'İ

Çin'in gıda güvenliğinde karşı karşıya olduğu en önemli sorunlardan biri, nüfusuyla tarımsal üretim kapasitesi arasındaki dengesizlik.

Çin, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 17'sini barındırmasına rağmen küresel işlenebilir tarım arazilerinin yalnızca yüzde 8'ine sahip.

Ülkenin geniş dağlık ve çöl alanları tarımsal üretimi sınırlandırırken su kaynaklarının büyük bölümünün güney bölgelerinde yoğunlaşması da üretim üzerinde baskı oluşturuyor.

Pekin yönetimi bu nedenle özellikle pirinç üretimini destekliyor. Çin, tükettiği pirincin neredeyse tamamını kendi topraklarında yetiştirirken çiftçi nüfusunun yaşlanması, kuraklık ve tarım arazilerinin yoğun kullanımı uzun vadeli riskler arasında gösteriliyor.

Hükümet, tarımsal verimliliği artırmak amacıyla gelişmiş tohum teknolojileri ve modern üretim yöntemlerine yöneliyor.

ÇİN'İN 100 MİLYON TONU AŞAN İTHALATINDA ABD'NİN YERİNİ BREZİLYA ALDI

Çin'de gelir seviyesinin yükselmesi ve kentleşmenin hızlanması, beslenme alışkanlıklarını da değiştirdi. Özellikle et tüketimindeki artış, hayvancılık sektöründe kullanılan yem hammaddelerine talebi büyüttü.

Yaklaşık 440 milyon domuzun bulunduğu ülkede soya fasulyesi, hayvan yemi üretiminin en önemli girdilerinden biri haline geldi.

Çin'in yıllık soya fasulyesi ithalatı 100 milyon tonu aşıyor. Bu durum, ülkeyi küresel soya ticaretinin en belirleyici alıcılarından biri konumuna getiriyor.

Çin uzun yıllar soya fasulyesi ihtiyacının önemli bölümünü ABD'den karşılarken iki ülke arasındaki ticaret savaşları tedarik dengelerini değiştirdi.

ABD'nin uyguladığı gümrük vergilerine karşı Çin'in Amerikan tarım ürünlerine yönelik ithalatını sınırlandırması, alternatif tedarikçi arayışını hızlandırdı.

Bu süreçte dünyanın en büyük soya fasulyesi üreticisi Brezilya, Çin açısından daha önemli bir tedarik merkezi haline geldi.

ÇİN, GIDA SEVKİYATINDA MALAKKA BOĞAZI'NA ALTERNATİF ARIYOR

Pekin yönetiminin gıda güvenliği stratejisi yalnızca ürünlerin hangi ülkelerden satın alınacağıyla sınırlı kalmıyor. Ürünlerin Çin'e hangi güzergâhlardan ulaştırılacağı da giderek daha fazla önem kazanıyor.

Brezilya'dan Asya'ya yapılan deniz taşımacılığında Malakka Boğazı, stratejik geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor.

Ancak Çin yönetimi, özellikle Tayvan çevresinde yaşanabilecek olası bir askeri gerilimin bu güzergâhtaki ticareti aksatmasından endişe ediyor.

Bu nedenle Pekin, ithalatının belirli deniz yollarına bağımlılığını azaltacak alternatif taşımacılık projelerine ağırlık veriyor.

Brezilya'nın tarım bölgelerinden Peru'nun Pasifik kıyılarına uzanması planlanan demiryolu bağlantıları ve liman yatırımları bu stratejinin örnekleri arasında gösteriliyor.

Söz konusu projelerle tarım ürünlerinin Güney Amerika'nın Atlantik kıyılarından taşınması yerine Pasifik üzerinden Asya pazarlarına ulaştırılabilecek alternatif güzergâhların geliştirilmesi amaçlanıyor.

TÜRKİYE'NİN DE YER ALDIĞI ORTA KORİDOR ÖNEM KAZANIYOR

Çin'in gıda ticaretinde alternatif güzergâh arayışı, Orta Asya'daki demiryolu ve lojistik yatırımlarına da yansıyor.

Rusya-Ukrayna savaşının ardından Karadeniz üzerinden gerçekleştirilen tarım ürünleri sevkiyatlarında yaşanan riskler, Pekin'in kara taşımacılığına yönelik ilgisini artırdı.

Bu kapsamda Kazakistan, Çin'in tarımsal ürün tedarikinde öne çıkan ülkelerden biri haline geldi.

Kazakistan, 2022'den bu yana ayçiçek yağı üretimini iki katına çıkararak Çin'in en büyük ikinci ayçiçek yağı tedarikçisi konumuna yükseldi.

Kazakistan ile Çin sınırındaki Dostık lojistik merkezi, iki ülke arasındaki ticaretin önemli geçiş noktalarından biri olarak gösteriliyor.

Söz konusu bağlantılar, Çin'i Orta Asya, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlamayı hedefleyen Orta Koridor'un doğu bölümünde yer alıyor.

Türkiye'nin de güzergâhında bulunduğu Orta Koridor, Rusya üzerinden geçen kuzey taşımacılık hatlarına alternatif oluşturması nedeniyle stratejik önem taşıyor.

Ancak Çin'in gıda sevkiyatlarına yönelik bu yatırımlarının Türkiye üzerinden taşınan tarım ürünleri miktarını ne ölçüde artıracağı henüz netleşmiş değil.

PEKİN'DEN GIDA TİCARETİNDE UZUN VADELİ GÜVENLİK PLANI

Çin, yurt dışındaki altyapı yatırımlarının yanı sıra ülke içinde de stratejik gıda rezervlerini güçlendirmeye çalışıyor.

Tahıl, pirinç ve et ürünlerinden oluşan stoklar, olası arz kesintilerine karşı güvence olarak değerlendiriliyor.

Pekin yönetiminin yaklaşımı, temel gıda ürünlerinde yerli üretimi korumak, ithalatta tek bir ülkeye bağımlılığı azaltmak ve ticaret güzergâhlarını çeşitlendirmek üzerine kuruluyor.

Çin'in gıda güvenliğine yönelik yatırımlarının Kuşak ve Yol Girişimi ile giderek daha fazla örtüştüğü belirtiliyor.

Bu strateji, dünyanın en büyük tüketim pazarlarından birinin tarım ürünleri ticaretindeki satın alma gücünü kullanarak uluslararası tedarik zincirlerini kendi ihtiyaçları doğrultusunda yeniden şekillendirme çabasını ortaya koyuyor.