İsrail'de hükümet krizi kapıda! Uzmanlar 4 senaryoyu masaya yatırdı

Siyaset, Economy ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA), “Uzmanlar Cevaplıyor” dizisi kapsamında İsrail seçimlerinin iç siyasete ve bölgeye yansımalarını ele aldı. SETA’dan Sibel Düz’ün hazırladığı analize, farklı kurumlardan 3 uzman katkı sundu.

HİÇBİR BLOK ÇOĞUNLUĞA ULAŞAMADI

Analizde aktarılan verilere göre 27 Ekim’deki seçimde Netanyahu liderliğindeki Likud yüzde 20,52 oyla birinci parti oldu. Gadi Eisenkot’un partisi Yaşar yüzde 16,05, Naftali Bennett’in partisi Beyahad yüzde 9,34, Müşterek Liste ise yüzde 8,79 oy aldı. 120 sandalyeli Knesset’te Netanyahu bloku 53, Eisenkot çevresindeki muhalefet bloku 48, Arap partileri ise 19 sandalye kazandı. Hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye hiçbir blok tek başına ulaşamadı. Nihai sonuçların 4 Kasım’a kadar kesinleşmesi bekleniyor.

“GERİLEME İLE TASFİYE AYNI ŞEY DEĞİL”

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi’nden Tuğçe Ersoy Ceylan, sonuçları Netanyahu’nun gücünde bir gerileme ama İsrail siyasetinin temel açmazlarında bir süreklilik olarak yorumladı. Ceylan, Likud’un birinci parti çıkmasının ve karşı blokun çoğunluk kuramamasının Netanyahu’nun siyasi tasfiyesini engellediğini savundu. Ceylan’a göre asıl mesele, Netanyahu’nun gerilemesi ile Netanyahu sonrasına geçişin birbirinden ayrı süreçler olması.

4 KOALİSYON SENARYOSU

Ceylan, en gerçekçi formülün birlik hükümeti olduğunu belirtti. Bu senaryoda Netanyahu liderliği, dönüşümlü başbakanlık ya da Likud içinde liderlik değişikliği gibi seçeneklerin tartışıldığını ifade etti. Arap partilerinin katılımı veya dışarıdan desteğiyle bir muhalefet hükümetinin aritmetik olarak mümkün olduğunu, ancak muhalefet içindeki vetoların buna engel olduğunu söyledi. Ceylan, Haredi partilerin askerlik yükümlülüğü sorunu çözülmeden alternatif bir koalisyona katılmasının zor olduğunu da ekledi. Uzlaşı sağlanamazsa yeniden seçimin gündemde kalacağını belirten Ceylan, bu süreçte Netanyahu’nun geçiş hükümetinin başında kalacağını hatırlattı.

İRAN İLE ÇATIŞMA RİSKİ ARTIYOR

İran Araştırmaları Merkezi’nden (İRAM) Serhan Afacan, İsrail’de İran tehdidi konusunda partiler üstü bir güvenlik mutabakatı bulunduğunu belirtti. Afacan’a göre Eisenkot da İran’da rejim değişikliğini kapsayan net bir tutuma sahip, ancak ABD üzerindeki etkisi Netanyahu’ya göre daha sınırlı. Afacan, Netanyahu’nun geçiş döneminde görevde kalmasının ve Trump yönetiminin İran’la olası diplomasisini sabote etme ihtimalinin çatışma riskini artırdığını savundu.

Afacan, İsrail ile Körfez ülkeleri arasındaki normalleşmenin seçimlerden sınırlı ölçüde etkileneceğini, Suudi Arabistan’ın mevcut konjonktürde adım atmasının beklenmediğini söyledi. Afacan’a göre İsrail, Yemen’deki Husi kaynaklı güvenlik sorunlarını kullanarak Mekke İttifakı’nı zayıflatmaya ve Suudi Arabistan’ı yanına çekmeye çalışabilir.

SURİYE VE LÜBNAN’DA “YÖNTEMSEL FARK”

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi’nden Abdulgani Bozkurt, Netanyahu ile Eisenkot arasındaki farkın hedeflerden çok araçlarda olduğunu belirtti. Bozkurt’a göre iki isim de Lübnan’da Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını istiyor. Netanyahu tek taraflı caydırıcılığı öncelerken, Eisenkot Fransa’nın da dahil olduğu uluslararası destekli düzenlemeleri öne çıkarıyor.

Suriye’de ise her iki liderin de Ahmed eş-Şara yönetimine kuşkuyla yaklaştığını belirten Bozkurt, Netanyahu’nun Suriye’deki varlığı Türkiye’nin bölgesel etkisini sınırlamanın aracı olarak gördüğünü savundu. Eisenkot’un 1974 ayrıştırma düzenlemesini geliştirecek yeni bir anlaşmaya daha yatkın olduğunu, ancak Türkiye’nin Suriye’deki askeri varlığına olumlu bakmadığını ifade etti. Bozkurt, olası bir iktidar değişikliğinin stratejik bir kopuştan çok yöntemsel bir farklılaşma yaratacağını değerlendirdi.

FİLİSTİN POLİTİKASINDA KÖKLÜ DEĞİŞİM BEKLENMİYOR

SETA’dan Sibel Düz, seçimlerin köklü bir dönüşümden çok güvenlik gerekçeli politikaların farklı yöntemlerle sürdürüleceğine işaret ettiğini belirtti. Düz’e göre Netanyahu, Hamas’ın askeri kapasitesinin ortadan kaldırılmasını ve Gazze’nin silahsızlandırılmasını pazarlık dışı görüyor ve yeniden imarı bu şarta bağlıyor. Netanyahu, Batı Şeria’da yerleşim genişlemesine ve ilhak taleplerine de daha açık bir tutum sergiliyor.

Eisenkot’un bağımsız bir Filistin devletini desteklemediğini belirten Düz, onun izinsiz yerleşimlere, yerleşimci şiddetine ve E-1 projesine karşı çıktığını aktardı. Düz’e göre Eisenkot’un bu itirazının merkezinde Filistinlilerin hakları değil, İsrail’in demografik ve siyasi kaygıları bulunuyor. Düz, Arap partilerinin hükümet pazarlıklarında etkili olabileceğini, ancak bunun Gazze ve Batı Şeria politikasının kendiliğinden değişeceği anlamına gelmediğini vurguladı.

Düz, Filistin meselesinde köklü bir değişim için Filistin egemenliğinin tanınması ve işgalin sona ermesi gerektiğini, bu koşulların bugün görünmediğini ifade etti.