TBMM KİT Komisyonu 49 fabrikalı ÇAYKUR'un 2023-2024 hesaplarını ibra etti

TBMM Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Komisyonunda, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğünün (ÇAYKUR) 2023 ve 2024 yıllarına ilişkin hesapları görüşüldü.

ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim, komisyondaki sunumunda, Türkiye'de çay tarımının Doğu Karadeniz Bölgesi'nde Artvin, Rize, Trabzon ve kısmen Giresun ve Ordu illerini kapsayan 793 bin dekar alanda yaklaşık 205 bin üretici aile tarafından yapıldığını anlattı.

ÇAYKUR'un daha önce 46 olan yaş çay fabrikası sayısının 49'a, kapasitesinin de günde 6 bin 650 tondan 9 bin 250 tona çıkarıldığı bilgisini veren Alim, bir çay paketleme fabrikası, bir ana tamir fabrikası ve Atatürk Çay Araştırma Enstitüsünün bulunduğunu bildirdi.

Alim, kuruluşun, Türkiye'de çay sektörünün en büyüğü olduğunu, 100'ün üzerinde ülkeye paketli çay ihracatı yaptığını ifade etti.

"2025'te toplam 161 bin ton tasnifli çay üretimi yapıldı"

Geçen yıl gerçekleşen ve bu yıl içinde devam eden yaş çay alımları, üretim, ödeme ve pazarlama faaliyetlerine ilişkin bilgi veren Alim, şunları kaydetti:

"Üreticilerimizden satın aldığımız yaş çay bedelleri satın almayı takip eden ay sonunda ödenmektedir. Bu doğrultuda geçen yıl 823 bin ton yaş çay karşılığında üreticilerimize 21 milyar 400 milyon lira, budama tazminatıyla birlikte toplam 23 milyar 271 milyon lira ödeme yapılmıştır. Konvansiyonel çayın yanı sıra 36 bin dekar organik tarım havzasından 34 bin ton organik çay satın alınmış, dekar başına 14 bin liradan 469 milyon lira organik çay fark ödemesi yapılmıştır. Bu yıl açılan yaş çay kampanya dönemini hemen hemen tamamlamış durumdayız. Üç sürgün döneminin sonunda üreticilerimizden yaklaşık 730 bin ton yaş çay satın alınacaktır. 2025'te toplam 161 bin ton tasnifli çay üretimi yapılmıştır. Yıl sonunda bütçe hedeflerimizin üzerinde, ihracat dahil, toplam 132 bin ton kuru çay satışı yapılmıştır. Bu yılın eylül ayı sonu itibarıyla 65 bin ton kuru çay satışı yapılmış, yıl sonunda ise 130 bin ton ve üzeri satış hedeflenmektedir."

Alim, soğuk çay markası Didi'nin ihracat dahil geçen yılın sonu itibarıyla 153 milyon litreyle tarihinin en yüksek satışına ulaştığına dikkati çekerek, bu yılın eylül ayı sonu itibarıyla 127 milyon litre soğuk çay satışı yapıldığını, yıl sonu hedefinin ise 200 milyon litre olduğunu bildirdi.

Geçen yıl, 176 bin üretici tarafından 70 bin dekar çaylık alanın budandığını aktaran Alim, bunun karşılığında 1 milyar 872 milyon lira budama tazminatı ödendiğini belirtti.

Alim, ÇAYKUR Su Projesi kapsamında damacana formatıyla piyasaya çıkan doğal mineralli suyun, cam şişe ve bardak çeşitleriyle tüketicilerle buluşturulduğunu ifade ederek, "Suyumuz, ilgili yönetmeliklere uygun olarak üretilmekte ve dolumu yapılmaktadır. Yıl sonu itibarıyla 20 milyon litre satış hedeflenmiştir." diye konuştu.

Yıllar içinde düzenli olarak artış gösteren yaş çay rekoltesine karşılık, mevcut yaş çay işleme kapasitelerinin orantısal olarak artırılması gerektiğine işaret eden Alim, "Bu saikten hareketle işleme kapasitemizi yatırım planlamalarıyla günde 9 bin 250 tona çıkarmış bulunmaktayız. Burada esas anlam, çay sezonunda her gün 3 bin 50 ton daha fazla çayın işlenmesine imkan sağlanmasıdır. Üreticilerimiz bu sayede özel firmalara karşı korunmaktadır." değerlendirmesinde bulundu.

"Son yıllarda yüksek faaliyet karlılığı seviyelerine ulaşılmıştır"

Alim, randıman konusunda alınan tedbirlerle ortalamanın yükseldiğini vurgulayarak, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Son 20 yılın randıman ortalaması 18,88'den son 6 yılda 19,44'e çıkılmış, 2025 yılının randımanı ise 19,62 olarak gerçekleşmiştir. Ondalık olan ve küçük gibi gözüken rakamsal farkın karşılığı, 1 milyon 483 bin kilogram kuru çaya karşılık gelmektedir. Teşekkülümüz karlılık ve verimlilik sorumluluğuyla faaliyetlerini sürdürmektedir. 2025 yılı içinde yaş çay ödemeleri için kullanılan banka kredisi geri ödemeleri için 3,1 milyar lira faiz ödemesi yapılmasına rağmen, uyguladığımız sıkı tasarruf ve maliyet politikaları sayesinde son yıllarda yüksek faaliyet karlılığı seviyelerine ulaşılmıştır."

Görüşmelerin ardından ÇAYKUR'un 2023 ve 2024 yıllarına ilişkin hesapları ibra edildi.