‘Üzgün’, haksız ve hadsiz

Libya Temsilciler Meclisi’nin Türkiye ile yapılan deniz yetki anlaşmasını onaylamasının ardından Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Libya’nın mutabakat muhtırasını onaylamasından “derin üzüntü” duyduklarını ifade etti. 2019 yılında AB liderleri tarafından ortaya konulan kararı hatırlatan von der Leyen, Türkiye ile Libya arasındaki anlaşmanın üçüncü ülkelerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini, deniz hukukuna aykırı ve hükümsüz olduğunu savundu. Von der Leyen, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile dayanışma içinde olduklarını vurguladı.

COSTA’DAN DESTEK

Önümüzdeki hafta Türkiye’ye gelmesi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la görüşmesi beklenen Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa da, von der Leyen’in paylaşımını retweet ederek destekledi.

‘İDDİALARIN HÜKMÜ YOK’

Yunanistan ve İsrail’in tepkileri Türkiye açısından sürpriz olmazken, AB kanadının Birleşmiş Milletlerce tescil edilmiş bir anlaşmaya, evrensel hukuku gözardı ederek bakması Türkiye’nin tepkisine yol açtı.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, tepki ve eleştirilere yönelik “İki egemen devletin karşılıklı iradesiyle attığı bu adıma yönelik dışarıdan yapılan itiraz ve karşı iddiaların bizim açımızdan hiçbir hükmü yoktur. Türkiye ile Libya, kendi geleceklerine ilişkin kararları alma iradesine ve kudretine sahiptir” karşılığını verdi.

ÖZEL: KARŞINIZDAYIZ

YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel de sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in açıklamalarını reddettiklerini belirtti. Özel, “Sayın von der Leyen, Akdeniz’de taraf tutarak değil, hakkaniyeti ve uluslararası hukuku gözeterek barışa destek olabilirsiniz. Sizin göreviniz gerilimi körüklemek değil, sağduyulu davranarak barışın tesisine katkı sunmaktır. Bizim için Türkiye’nin hak ve menfaatleri, iç siyasetteki bütün ayrılıklarımızın üzerindedir. Ülkemizin hak ve menfaatlerini her platformda savunmaya, tarafsızlığını yitirmiş kibirli tutumunuzun karşısında yer almaya devam edeceğiz” dedi.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu da paylaşımında, “Avrupa Birliği, Libya parlamentosunun kararını siyasi açıklamalarla geçersiz kılamaz. Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki hak ve menfaatleri bir parti meselesi değil, millî bir meseledir” dedi.

MHP GENEL BAŞKANI DEVLET BAHÇELİ: TARİH DEĞİŞMİŞ TÜRKİYE GÜÇLENMİŞTİR

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Türkiye-Libya deniz yetki muhtırasının onaylanmasına ilişkin yazılı açıklama yaptı. Bahçeli, “Bugünkü Türkiye’yi anlamanın yolu, dünün Türkiye’sini hatırlamaktan geçmektedir. 1911’de Trablusgarp’ta vatan toprağını savunmak için denizaşırı bir mücadele vermek zorunda kalan, İtalyan donanmasının Akdeniz’deki üstünlüğü karşısında Libya’ya asker ve mühimmat ulaştırmakta büyük güçlükler yaşayan bir Türkiye’den, bugün Akdeniz’de harp gemileriyle varlık gösteren, deniz yetki alanlarını uluslararası hukuk temelinde savunan ve milli haklarını hem sahada hem de masada kararlılıkla koruyan bir Türkiye’ye ulaşılmıştır” ifadelerini kullandı. Bahçeli, “Dün Trablusgarp’a ulaşmanın yollarını arayan Türkiye’den, bugün Akdeniz’de kendi hak ve hukukunu savunan, kendi rotasını belirleyen ve kendi geleceğine yön veren Türkiye’ye... Tarih değişmiş, şartlar değişmiş, Türkiye güçlenmiştir” dedi.

FİDAN: SON DERECE MEŞRU BİR ANLAŞMA 

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan “Bu, gerek hukuksal açıdan gerek siyasal açıdan son derece meşru bir anlaşmadır. Bunu tartışmaya gerek yok” dedi. Fidan, anlaşmaya tepki gösteren ülkelere ilişkin, “Bazıları tepki göstermeleri gerektiği için tepki gösteriyorlar. Bazılarının gerçekten bu konuyla ilgili stratejik problemleri var. Ama bu, gerek hukuksal açıdan gerek siyasal açıdan son derece meşru bir anlaşmadır” ifadelerini kullandı. Türk hukukçulara göre 2019’da imzalanan anlaşmanın tekniği gereğince aslında zaten yürürlükte olduğunu aktaran Fidan, “Meclis’te (Libya Temsilciler Meclisi) yapılan ise bir kabul işlemi oldu esas itibarıyla, bir onaylama işlemi değil, bizim hukukçularımıza göre” diye konuştu. 

PROJEYE ŞARTLI DESTEK

Dışişleri Bakanı Fidan, Brüksel'deki temasları sırasında Yunanistan'ın Ta Nea gazetesine açıklamalarda bulundu. Fidan, Türkiye'nin Yunanistan ile GKRY arasında planlanan elektrik kablosu projesine kategorik olarak karşı çıkmadığını belirterek deniz araştırmaları öncesinde Ankara'ya yazılı bildirim yapılmasını istedi. Fidan, Ege'deki sorunların çözümü için de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın siyasi iradesine işaret ederek Yunanistan'a iş birliği çağrısında bulundu.

KOROYA KATILDILAR

İsrail Dışişleri Bakanlığı da “kınama” açıklaması yaptı. Anlaşmanın İsrail’in müttefiklerinin egemenlik haklarını ihlal ettiği, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’i istikrarsızlaştırdığı öne sürüldü. Mısır Dışişleri Bakanlığı da anlaşmanın hukuka aykırı olduğu ve Mısır’ın haklarının ihlal edildiği iddiasında bulundu.

YUNANİSTAN VE İSRAİL BASINININ GÜNDEMİNDE

Yunanistan’dan Kathimerini gazetesi, AB’nin anlaşmayı “geçersiz ve hükümsüz” olarak nitelendirmesine odaklanırken Greek City Times’da Yunanistan ve GKRY’nin savları öne çıkarıldı. To Vima ise AB’nin tepkisini yalnızca deniz hukukuna ilişkin bir uyuşmazlık olarak değil, Doğu Akdeniz’deki güç dengeleri ve Yunanistan’ın Libya üzerindeki diplomatik etkisi açısından da ele aldı. The Times of Israel ise von der Leyen’in açıklamasını hukuki olarak değil bölgesel anlaşmazlıklar çerçevesinde ele aldı ve sahadaki enerji rekabetine yönelik gelişmeleri aktardı.

ALTTA KABLO, ÜSTTE NAVTEX MESAİSİ

Türkiye, önceki gün yayınladığı NAVTEX ile Suudi Arabistan ve Avrupa’yı Doğu Akdeniz üzerinden bağlayacak deniz altı ve karasal fiber optik veri iletim hattı projesi olan East to Med Data Corridor (EMC) için jeofizik araştırmalarında bulunacak geminin ikinci bir duyuruya kadar söz konusu alanda çalışmalarına izin verdiğini açıkladı. Yunanistan ise araştırmanın 2 Ekim tarihli kendi NAVTEX’leri kapsamında yapıldığı yönünde karşı duyuru yayınladı. Yunan basını, saha araştırmalarının aksayıp aksamayacağı ve gemilerin taciz edilip edilmeyeceğini sorgularken Türkiye’nin bu konuda itidalli tutumunu sürdürdüğü görüldü. Sürecin nasıl geliştiği ve aynı geminin iki ülkeden de izin isteyip istemediği merak konusu oldu.

SAHA HAREKETLİ

Ankara, Doğu Akdeniz’deki faaliyetlere ilişkin 16 Ekim’de iki karşı NAVTEX yayımlamıştı. Bunlardan birinde Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) tarafından deniz altı veri kablosu araştırmaları için yapılan duyuruya itiraz edilirken; diğerinde Yunanistan, Fransa, İtalya ve GKRY’nin katılımıyla düzenlenen askeri tatbikat ele alınmıştı. 

AB’NİN EN TARTIŞMALI İSMİ: URSULA VON DER LEYEN

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen siyasi portresinin öne çıkan başlıkları arasında Türkiye ile ilişkilerde gerilime neden olan açıklamaları, pandemi dönemindeki aşı sözleşmelerine ilişkin şeffaflık tartışmaları ve Almanya Savunma Bakanlığı döneminde gündeme gelen ihale sorunları var.

■ von der Leyen, Türkiye ile ilişkilerinde en çok tartışma yaratan açıklamalarından birini, Nisan 2026’da yaptı. Türkiye’yi, Rusya ve Çin ile birlikte anan von der Leyen, NATO üyesi ve AB aday ülkesi olan ve kıtanın güvenliği, göç yönetimi, enerji arzı gibi kritik konularda önemli bir aktör olan Türkiye’ye bakışı sebebiyle eleştirildi.

PANDEMİDE AŞI KRİZİ

■ von der Leyen’in yaşadığı en büyük krizlerden biri pandemi sırasında gelişti. Pfizer-BioNTech ile yapılan ve 1.8 milyar doza kadar aşı tedariğini sağlayan anlaşma, milyarlarca euro’luk kamu harcamaları ve karar alma süreçlerinin şeffaflığı bakımından tartışma yarattı.

ALMANYA’DA SORUŞTURMA

■ 2013-2019 yılları arasında Almanya Savunma Bakanı olarak görev yaptığı sırada dış danışmanlık hizmetleri için yapılan sözleşmeler ve ihale süreçleri, kamu kaynaklarının kullanımı ve denetim mekanizmaları bakımından eleştirilere suçlamalara neden oldu. - ASENA YATAĞAN Ankara

UZMANLAR TEPKİLERİ VE ‘HÜKÜMSÜZ’ İDDİASINI MİLLİYET’E DEĞERLENDİRDİ

‘ANLAŞMA HUKUKİ TEPKİLER SİYASİ’

Ankara Üniversitesi Deniz Hukuku ve Deniz Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (DEHUKAM) Müdürü Dr. Mustafa Başkara: Uluslarası hukuk ilkeleri belli. Türkiye ve Libya karşılıklı kıyı projeksiyonu olan iki devlet. Orta hak çizgisi ve hakkaniyet usulüyle yapılan her anlaşma uluslararası hukukta geçerlidir. Bunun ötesinde  üçüncü ülkelerin yapacağı, Türkiye’nin ve Libya’nın hakkını ihlal eden anlaşmalar geçerli olmayacaktır. Türkiye’nin anlaşmaları, uluslararası hukuk çerçevesinde, hukukun ortaya koyduğu ilkeler doğrultusunda verilen mahkeme kararlarıyla uyumlu adımlardır. Bunun ötesindeki eleştiriler siyasi boyuttadır.

‘DAYANAĞINI SORGULUYORUZ’

AB’nin bu tepkileri vermesinin hukuki dayanağını sorguluyoruz. AB, deniz yetki anlaşmazlığında üçüncü ülkelere tepki gösterme yetkisini hangi direktifinden almaktadır? AB, üye ülkelerin kendi arasında yaşadığı ya da üçüncü ülkelerle yaşadıkları sınır uyuşmazlıklarında taraf olmazken, böylesi bir uyuşmazlıkta neden taraf olduğunu anlamaya çalışıyoruz. AB’nin Türkiye’ye, Libya’daki gelişmelere karşı farklı standardının olduğunu gözlemliyoruz.

‘ONLAR İÇİN ÇOK GEÇ’

AB ve Dış Politika Uzmanı Can Baydarol: AB’nin endişesi, özellikle Yunanistan’ın tepkisiyle ortaya çıkıyor. Burada özellikle enerji nakil hatlarının kendilerine geçmeyecek olmasından endişeleniyorlar. Ancak BM’ye kaydettirildikten sonra artık onlar için çok geç. Bir kere bu anlaşmayı yaptıysak ve Libya da buna razıysa... Bu, iki ülke arasında yapılmış bir anlaşmadır. Geri dönmek diye bir şey hiçbir şekilde söz konusu olmaz.

‘AB TARAF DEĞİL’

Doç. Dr. Murat Aslan da “AB’nin Türkiye-Libya deniz yetki alanları anlaşmasında doğrudan taraf olamayacağını belirterek “Deniz yetki alanları devletlerin tasarrufunda ve yalnızca Yunanistan’ın taraf olduğu BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne dayanarak değerlendirme yapmak doğru değil” dedi. Meselenin hukuki olmaktan çok siyasi olduğunu vurgulayan Aslan “Devletler, taraf olmadıkları anlaşmaların hükümleriyle otomatik olarak bağlı tutulamaz. Bu nedenle BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’nin Türkiye’ye dayatılması mümkün değil; Yunanistan’ın uluslararası desteğe dayanarak haklı olduğunu savunması da hukuki dayanak oluşturmuyor” diye konuştu.

DAYANAKSIZ HARİTA

Yunanistan, Türkiye’yi Antalya Körfezi’ne hapsetmek için Sevilla Haritası argümanını kullanıyordu. Anlaşma, hukuki geçerliliği ve resmi niteliği bulunmayan bu haritaya dair söylemlerin de önünü kesti. Sevilla Haritası, adalara, anakaralar gibi ‘tam etki’ verilmesini öngörüyordu. - ASENA YATAĞAN, HANDE ATILGAN Ankara