Van YYÜ'nün hava kirliliğini hesaba katan güneş enerjisi projesi COP31'de tanıtılacak

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Emre Biçek tarafından geliştirilen yapay zeka destekli projeyle hava koşulları ve hava kirliliğinin güneş enerjisi üretimine etkisi analiz edilerek enerji üretiminde verimliliğin artırılması amaçlanıyor.

Güneşli gün sayısının fazla olduğu iller arasında yer alan Van'da, güneş enerjisinden daha verimli yararlanılması amacıyla çalışma yürüten Biçek, 6 ay önce "Açıklanabilir Yapay Zeka Tabanlı İklim ve Hava Kirliliği Duyarlı Güneş Enerjisi Tahmin ve Akıllı Enerji Yönetim Platformu" adlı projeyi hazırladı.

Üniversitenin Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimince desteklenen proje kapsamında, kentteki ve üniversite yerleşkesindeki güneş enerjisi santrallerinden elde edilen veriler kullanılarak yapay zeka destekli bir sistem geliştirildi.

Geleneksel tahmin sistemlerinden farklı olarak sıcaklık, nem, rüzgar, bulutluluk ve güneşlenme süresinin yanı sıra havadaki toz, duman ve kirletici parçacıkların da değerlendirildiği sistemle güneş enerjisi üretiminin daha doğru tahmin edilmesi hedefleniyor.

Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı'nın (COP31) 16 Kasım'daki oturumunda tanıtılacak olan projeyle, hava kirliliğinin güneş panellerine ulaşan ışınım üzerindeki etkisinin belirlenmesine imkan sağlanması planlanıyor.

"Kapsamlı ve güvenilir tahminler yapmayı hedefliyoruz"

Biçek, AA muhabirine, projesinin güneşten daha verimli yararlanmak amacıyla geliştirmeyi planladığı yapay zeka tabanlı bir sistem olduğunu söyledi.

Güneş enerjisinin temiz enerji üretimi açısından büyük önem taşıdığını belirten Biçek, güneş panellerinin ürettiği enerjinin yalnızca güneşli veya bulutlu havaya bağlı olmadığını, havadaki toz, duman ve kirliliğin de enerji üretimini doğrudan etkileyebildiğini ifade etti.

Hava durumu, hava kirliliği ve enerji tüketimini birlikte değerlendirerek öneriler sunabilen akıllı bir sistem geliştirmeyi hedeflediklerini ifade eden Biçek, şunları kaydetti:

"Şöyle düşünelim. Hava bulutlu değil, güneş var. Normal şartlarda güneş panellerinden yüksek miktarda enerji üretmesini beklersiniz ama havada yoğun miktarda toz veya kirletici parçacıklar varsa güneş ışınlarının bir kısmı panellere yeterince ulaşamayabiliyor. Dolayısıyla beklediğiniz kadar enerji üretemiyorsunuz. Üzerinde durduğumuz önemli konulardan biri tam olarak bu. Geleneksel tahmin sistemleri çoğunlukla sıcaklık, güneşlenme süresi veya bulutluluk gibi meteorolojik verilere odaklanıyor. Biz ise bunlara hava kirliliği verilerini de ekleyerek daha kapsamlı ve güvenilir tahminler yapmayı hedefliyoruz. Yani sadece güneşin ne kadar parladığına değil, o güneş ışığının panellere ne kadar etkili ulaşabildiğine de bakıyoruz."

"Bir sistemin sadece sonuç üretmesi yeterli değil"

Yapay zekanın yalnızca tahmin üretmesini değil, bu tahminlerin nedenlerini de açıklayabilmesini istediklerini anlatan Biçek, "Örneğin sistem bize yarın güneş enerjisi üretiminin düşeceğini söylediğinde, bunun nedenini de gösterebilmeli. Bu düşüş sıcaklıktan mı, bulutluluktan mı, yoksa hava kirliliğinden mi kaynaklanıyor? Biz bunları anlayabilmek istiyoruz. Çünkü bir sistemin sadece sonuç üretmesi yeterli değil. Özellikle enerji gibi önemli bir alanda, o sonuca nasıl ulaştığını da bilmemiz gerekiyor." diye konuştu.

Üniversite yerleşkesine kurulan güneş panellerini örnek gösteren Biçek, sistemin, saatlik enerji üretimi ve tüketimini değerlendireceğini, güneş enerjisi üretiminin yüksek olduğu saatlerde yoğun enerji tüketimi gerektiren işlemlerin yapılmasını önerebileceğini kaydetti.

"Hedefimiz sadece üniversitemizle sınırlı kalmak değil"

Güneş panellerinde beklenmedik verim düşüşü yaşanması durumunda sistemin bunu tespit ederek panellerin temizlenmesini veya teknik durumlarının kontrol edilmesini de önerebileceğini dile getiren Biçek, böylece enerji kayıplarının azaltılarak mevcut enerjinin daha verimli kullanılmasını sağlamayı hedeflediklerini belirtti.

Projenin ilk uygulamalarını Van YYÜ yerleşkesinde hayata geçirmeyi planladıklarını ifade eden Biçek, şunları söyledi:

"Burada meteorolojik verileri, hava kalitesi bilgilerini ve enerji tüketim verilerini bir araya getireceğiz. Ardından yapay zeka modellerimizi geliştirip akıllı enerji yönetim platformu üzerinden izlenebilir hale getirmeyi planlıyoruz. Yani kullanıcılar, sistem üzerinden tahmini enerji üretimini, olası verim kayıplarını ve enerji yönetimine ilişkin önerileri görebilecekler. Hedefimiz, sadece üniversitemizle sınırlı kalmayıp ilerleyen dönemlerde hastanelerde, kamu kurumlarında, sanayi tesislerinde ve güneş enerjisi santrallerinde de kullanılmasını sağlamaktır."