zmir'in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir-Çelik Fabrikası'nda meydana gelen patlamada 17 kişi hayatını kaybetti, 2'si ağır 13 kişi yaralandı. Facianın ardından başlatılan soruşturma kapsamında 6 kişi gözaltına alınırken, olayın tüm yönleriyle araştırılması için 2 mülkiye başmüfettişi görevlendirildi.
Peki, fabrikada faciaya dönüşen patlamanın nedeni ne?
A Haber canlı yayınına katılan İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı Dr. Nuri Bingöl, olayın oluş şekline ilişkin ilk teknik değerlendirmelerini paylaşarak bakım-onarım sürecindeki kritik risklere ve fabrikadaki iş güvenliği eksikliklerine dikkat çekti.
VİNÇ DEVRİLDİ, ERİMİŞ ÇELİK PATLAMALARA YOL AÇTI
Facianın nasıl meydana gelmiş olabileceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dr. Nuri Bingöl, valilikten paylaşılan bilgilere göre bakım-onarım çalışması sırasında vincin ayaklarıyla birlikte tamamen koptuğunu ve çelik üretim sisteminin üzerine düştüğünü belirtti.
Bingöl, binlerce derecede eritilen çeliğin suyla temas etmesinin son derece şiddetli patlamalara neden olabileceğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
"Aldığımız ve valiliğin paylaştığı bilgilere göre, bakım onarım çalışması sırasında bir vincin ayaklarıyla beraber komple kopması ve çelik üretmek üzere bulunan sistemin üzerine düşmesi sonucu patlamalar meydana gelmiş. Çelik maddesi binlerce derecede eritildiği için üzerine bir damla su bile dökülse kimyasal ayrışma nedeniyle devasa bir patlama etkisi yaratır. Sıradan gaz veya petrokimya patlamalarından çok farklı ve nadir görülen bir durumdur"
HURDA MALZEME VE MÜHİMMAT KALINTISI ŞÜPHESİ
Patlamanın olası nedenlerine ilişkin bir başka ihtimale de değinen Dr. Nuri Bingöl, hurda malzemelerin içerisinde bulunabilecek kapalı kaplar, tüpler veya mühimmat kalıntılarının büyük tehlike oluşturabileceğini söyledi.
Bingöl, aynı tesiste 2007 yılında hurdalıktaki bir top mermisi kalıntısının patlaması sonucu kaza yaşandığını hatırlatarak şu değerlendirmeyi yaptı:
"Kapalı kaplar veya tüpler ocak içerisinde fiziksel bir patlamaya yol açabilir. Nitekim 2007 yılında aynı tesiste hurdalıktaki bir top mermisi kalıntısının patlamasıyla yaşanan bir kaza geçmişi bulunuyor. Günümüzde yapay zeka ve görüntü işleme sistemleriyle bu hurdalar çok rahat ayıklanabiliyor olsa da gözden kaçan bir mühimmat parçasının bu faciayı tetiklemiş olma ihtimali yabana atılamaz"
BAKIM SIRASINDA OCAĞIN ÇALIŞIR DURUMDA TUTULMASI RİSKİ
Büyük sanayi tesislerinde bakım-onarım çalışmalarının çok sayıda personelin aynı anda görev aldığı karmaşık süreçler olduğunu belirten Bingöl, özellikle ark ocaklarında üretimin durdurulmasıyla ortaya çıkabilecek maliyetlerin güvenlik önlemlerinin önüne geçmemesi gerektiğini vurguladı.
Ark ocağındaki maddenin soğuyarak donmasının ve sistemin yeniden çalıştırılmasının yüksek maliyet oluşturmasının, fırının sıcak tutulmaya devam edilmesinde etkili olabileceğini belirten Bingöl, buna rağmen alınabilecek alternatif önlemlerin bulunduğunu ifade etti.
Bingöl, "Büyük tesislerde bakım personeli 30 kişiyi dahi bulabilir; elektrikçisi, mekanikçisi, vinç bakımcısı hepsi aynı anda sahada olabilir. Asıl kritik nokta, ark ocağı durdurulduğunda içindeki madde donacağı ve yeniden faaliyete geçirmek devasa maliyet yaratacağı için fırının sıcak tutulmaya devam etmesidir. Ancak bu, önlem alınmayacağı anlamına gelmez. Pota tam doldurulmayabilir, seviyesi düşürülebilir ya da fırının üzeri kapatılabilirdi. İş izin sistemlerinin ve risk değerlendirmelerinin eksiksiz yapılması gerekirdi" dedi.
"KAZA BAĞIRA BAĞIRA GELİR"
Fabrikanın geçmişte yaşadığı kazalara da dikkat çeken Dr. Nuri Bingöl, tesisin büyümesine rağmen iş sağlığı ve güvenliği kültürünün aynı ölçüde gelişmediğini savundu.
2007, 2011, 2017 ve sonraki yıllarda, hatta birkaç gün önce de ölümlü kazaların yaşandığını belirten Bingöl, kurumsal güvenlik anlayışının ve değişim yönetiminin yetersiz kaldığını ifade etti.
Bingöl, "Biz hep söyleriz; kaza öylece gelmez, bağıra bağıra gelir. Bu fabrikada 2007'de, 2011'de, 2017 ve sonraki yıllarda, hatta daha birkaç gün önce ölümlü kazalar yaşanmış. Tesis büyümüş, Türkiye'nin en büyük sanayi kuruluşlarından biri haline gelmiş fakat iş güvenliği kültürü ve değişim yönetimi bu büyümeye ayak uyduramamış. Ortada sistematik bir ihmal ve kurumsal eksiklik olduğu çok açık" ifadelerini kullandı.
Fuente: Calendario
