Sıfır tıklama operasyonu

İsmail Şahin - İnternet kullanıcıları her gün haber sitelerinde, hava durumu uygulamalarında, oyunlarda ve sosyal medya platformlarında milyarlarca reklam görüyor. Ancak Citizen Lab’ın ortaya çıkardığı yeni bulgular, bu reklamların yalnızca pazarlama amacıyla kullanılmadığını, aynı zamanda küresel çapta gözetim ve casus yazılım operasyonlarının parçası haline gelebildiğini gösterdi. Araştırmaya göre, İsrailli reklam teknolojisi şirketi Discover-Tech, dijital reklam ağlarını kullanarak hedef kişileri belirledi ve cihazlarına sıfır tıklama yöntemiyle casus yazılım bulaştırılmasına aracılık etti.

Skandalın ortaya çıkışı Al Jazeera çalışanlarının cihazlarında tespit edilen şüpheli ağ hareketleri üzerine ortaya çıktı. Gazete, araştırma için Toronto Üniversitesi Citizen Lab ekibine başvurdu. Yapılan teknik incelemeler sonucunda, reklam teknolojisi altyapısının devlet düzeyinde istihbarat ve siber casusluk faaliyetleri için kullanılabildiği ortaya çıkarıldı.

Normal şartlarda bir kullanıcı bir internet sitesini açtığında veya mobil uygulamaya girdiğinde, karşısına çıkacak reklam milisaniyeler içinde gerçekleştirilen otomatik bir açık artırma sistemiyle belirleniyor. Reklam verenler bu süreçte cihaz türü, IP adresi, konum bilgileri ve kullanıcı davranışlarına ilişkin çeşitli verilere erişebiliyor. Araştırmaya göre Discover-Tech, bu sistemi hedef tespiti için kullandı.

Araştırmacılar, şirketin dünyanın en büyük reklam ağlarından bazılarıyla çalıştığını belirledi. Discover-Tech’in Google, Yandex ve Beeswax gibi küresel reklam platformlarıyla bağlantılı olduğu, IP adresleri ve mobil reklam kimlikleri gibi farklı veri noktalarını bir araya getirerek aynı kişiyi farklı ağlar üzerinde takip edebildiği kaydedildi.

Citizen Lab’ın analiz ettiği milyarlarca reklam ihale kaydı, şirket tarafından dağıtılan reklamların onlarca ülkedeki milyonlarca cihazı önce profil çıkarma sistemlerine, ardından da enfeksiyon sunucularına yönlendirdiğini ortaya koydu. Bu bulgu, reklam ekosisteminin yalnızca veri toplamakla kalmayıp doğrudan siber saldırı zincirinin parçası olarak kullanıldığını gösteriyor.

Tıklama gerekmiyor

Araştırmanın en çarpıcı yönü ise saldırıların “zero-click” yani sıfır tıklama yöntemiyle gerçekleştirilmesi. Kullanıcının reklama tıklaması, dosya açması veya herhangi bir işlem yapması gerekmiyor. Reklamın cihazda görüntülenmesi bile saldırı sürecinin başlaması için yeterli olabiliyor.

Uzmanlara göre bu tür operasyonlarda çoğu zaman henüz kamuoyuna açıklanmamış, üreticilerin haberdar olmadığı veya yaması yayımlanmamış güvenlik açıkları kullanılıyor. Siber güvenlik dünyasında “zero-day” olarak bilinen bu açıklar sayesinde saldırganlar, kullanıcı farkına varmadan cihaz üzerinde kontrol sağlayabiliyor.

Araştırmada adı geçen İsrailli casus yazılım şirketi Candiru’nun ürünlerinin son derece gelişmiş yeteneklere sahip olduğu belirtiliyor. Yazılımın e-postalara, mesajlara, fotoğraflara, belgelere, tarayıcı çerezlerine ve kayıtlı oturum bilgilerine erişebildiği, ayrıca tuş vuruşlarını kaydedebildiği, ekran görüntüsü alabildiği, telefon görüşmelerini izleyebildiği ve kamera ile mikrofonu uzaktan etkinleştirebildiği ifade ediliyor.

Farklı siteler var

Araştırmacılar, saldırı zinciriyle bağlantılı reklamların son derece hassas kurumların ağlarında görüntülendiğini belirledi. Bunlar arasında ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), Birleşmiş Milletler, NATO, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile bağlantılı sistemler bulunuyor. Operasyonun ölçeği ise dikkat çekici boyutlarda. Bulgulara göre söz konusu reklamlar 75 bin 373 farklı Android ve iOS uygulamasında yayınlandı. Ayrıca mobil ve masaüstü kullanıcılarına yönelik olarak 120 bin 768 farklı internet sitesinde gösterildi.

Reklamların görüldüğü platformlar arasında Yahoo, Opera Mini, Duolingo, Grindr, Weather.com, AccuWeather, BBC, Fox ve New York Times gibi milyonlarca kullanıcıya ulaşan uygulama ve siteler yer aldı.

Google müdahale etti

Araştırmanın yayımlanmasının ardından Google, Discover-Tech’in reklam borsalarına erişimini sonlandırdı. Ancak uzmanlar olayın tek bir şirketle sınırlı olmadığını, dijital reklamcılık sisteminin yapısal risklerini ortaya koyduğunu belirtiyor. Citizen Lab’a göre bu vaka, hedefli internet reklamlarının sıfır tıklama yöntemiyle casus yazılım dağıtımında kullanıldığına ilişkin kamuoyuna açıklanan ilk somut teknik kanıt niteliğini taşıyor. Araştırma, milyarlarca insanın her gün karşılaştığı reklam ekosisteminin, fark edilmeden çalışan küresel bir gözetim ve saldırı mekanizmasına dönüşebileceği uyarısını yapıyor.

Zero-click saldırı nedir?

■ Kullanıcının hiçbir bağlantıya tıklamasını gerektirmez.

■ Mesaj, reklam veya arka planda çalışan içerik üzerinden tetiklenebilir.

■ Genellikle henüz açıklanmamış veya yaması yayımlanmamış güvenlik açıklarını kullanır.

■ Hedef kişinin saldırıyı fark etmesi son derece zordur.

■ Devlet destekli gruplar ve ticari casus yazılım şirketleri tarafından sıkça tercih edilir.